ผมมิใช่เผด็จการ แต่ความคิดเห็นของผมนั้นขอให้จงถือเป็นที่สุด !!

 คำเมือง ถือเป็นเอกลักษณ์และอีกทั้งยังเป็นความภาคภูมิของคนเหนือ วันนี้ข้าพเจ้าจะมาสอนภาษาเหนือ ให้กับคนไทยที่ยังไม่รู้ทุกท่าน เผื่อภายภาคหน้า ถ้าแผนการยึดครองโลกที่ข้าพเจ้าวางแผนไว้ดำเนินสำเร็จ ภาษาเหนือนี่แหละ จะ เป็น ภาษาราชการ

 ภาษาเหนือขั้นพื้นฐาน

 การเปลี่ยน คำนามจากไทย เป็น คำเมือง มีหลักดังนี้

 -  เปลี่ยนพยัญชนะตามหลักข้างล่าง แต่คงเสียงของสระของคำไว้คงเดิม

 -  บางคำอาจมียกเว้น

 -  ถ้าคำนั้นไม่มีการเปลี่ยนรูป ให้คงรูปเดิมแต่ผันให้เป็นเสียงจัตวา

 หลักการเปลี่ยนพยัญชนะของคำเมือง

เปลี่ยน ร เป็น ฮ

ตัวอย่าง 

โรงเรียน = โฮงเฮียน

ร้องเพลง = ฮ้องเพลง

รัก = ฮัก

รับ = ฮับ

รูป = ฮูป

เปลี่ยน ช เป็น จ

ตัวอย่าง 

ช้าง = จ๊าง

ชาติหมา = จ๊าดหมา

ผู้ชาย = ป้อจาย

ชู้ = จู๊

เปลี่ยน พ เป็น ป

ตัวอย่าง 

พ่อ = ป้อ

เพื่อน = เปื้อน

ข้าพเจ้าได้รวบรวมตัวอย่างคำเมืองในชีวิตประจำวัน มาให้ดู โดยแบ่งแยกเป็น หมวดหมู่ต่างๆ

คำนาม สรรพนาม

ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย เหมือนกับคำว่า กู)
เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย เหมือนกับคำว่า มึง)
เขา(สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น
ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)
ผู้ชาย = ป้อจาย
ผู้หญิง = แม่ญิง
พวกเขา = หมู่เขา
พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
พ่อ = ป้อ
พี่ชาย = อ้าย,ปี้
พี่สาว = ปี้ ,เอ้ย
ยี่สิบบาท = ซาวบาท
ยี่สิบเอ็ด = ซาวเอ็ด
เรือน = เฮือน
อิฐ = บ่าดินกี่
คำเล่าลือ = กำสีเน
ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำเมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน

จำนวนนับ

1 = นึ่ง
2 = สอง
3 = สาม
4 = สี่
5 = ห้า
6 = ฮก
7 = เจ๋ด
8 = แปด
9 = เก้า
10 = ซิบ
11 = ซิบเอ๋ด
20 = ซาว
21 = ซาวเอ๋ด

พืช ผัก ผลไม้

มะละกอ = บะก้วยเต๊ศ
กล้วยน้ำว้า = ก้วยอ่อง / ก้วยนิอ่อง
มะตูม = บะปีน
ส้มเขียวหวาน = ส้มเกลี้ยง เขียวหวาน
แตงล้าน = ม่ะแต๋งซั้ง ( ร้านที่ทำให้เครือแตงพันขึ้นไป ทางเหนือเรียกว่า ซั้ง )
น้อยหน่า = ม่ะหน้อแหน้ / น้อยแหน้
บวบงู = ม่ะนอยงู
มะเขือเปราะ = บะเขือผ่อย
มะเขือยาว = บะเขือขะม้า - - ออกเสียง ม่ะเขือขะม่า / ม่ะเขือหำม้า
มะระ = บะห่อย,บะลี้
แตงกวา = บะแต๋ง
กล้วย = เชียงใหม่ เรียก ก้วยใต้ ลำปาง เรียก ก้วยลิอ่อง หรือ ก้วย โก๊ย
พุทรา = หม่ะตัน
ละมุด = หม่ะมุด
กระท้อน = บะตื๋น หมะต้อง
มะปราง = หมากปราง,บะฝาง
ฝรั่ง = บ่ะหมั้น,บะแก๋ว
ขนุน = หม่ะหนุน,บ่ะหนุน
มะพร้าว = หม่ะป้าว
ส้มโอ = บะโอ
ฟักทอง = บะฟักแก้ว /บะน้ำแก้ว/น้ำแก้ว
ฟักเขียว = บะฟักหม่น
มะแว้ง = บะแขว้งขม
มะเขือพวง = บะแขว้ง /บ่ะแขว้งกุลา
ลูกยอ = หม่ะต๋าเสือ
มะเขือเทศ = บะเขือส้ม
กระท้อน = บะตึ๋น
ตะไคร้ = ชะไคร
คึ่นช่าย = ผักกะพึน,กำพึน (กะปึน)
ผักตำลึง = ผักแคบ
ชะพลู = ผักแค ใบปูนา ปูลิง

สัตว์

จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด
ค้างคก = ค้างคาก กบตู่
ลูกอ๊อด = อีฮวก
ปลาไหล = ปลาเอี่ยน ปลาเหยี่ยน
จิ้งเหลน = จั๊ก-กะ-เหล้อ
กิ้งก่า = จั๊ก-กิ้ม
ต๊กโต๋ = ตุ๊กแก

เครื่องใช้

กรรไกร = มีดยับ มีดแซม
กระดุม = บะต่อม
เข็มขัด = สายแอว สายฮั้ง
ช้อน = จ๊อน
ทับพี = ป้าก
ถุงเท้า = ถุงตีน
ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม
ผ้าห่ม = ผ้าต๊วบ
ยาสูบ = ซีโย
รองเท้า = เกือก /เกิบ
รองเท้าฟองน้ำ = แค็บ

คำกริยา

กำปั้น หมัด = ลูกกุย
โกรธ = โขด
กลับ = ปิ๊ก (เช่น "เฮาปิ๊กบ้านละ")
กางร่ม = กางจ้อง
โกหก = วอก ขี้จุ๊
กิน = กิ๋น
ก่าย = ปาด อิง
ขโมย = ขี้ลัก
ขี่หลังคน(เกาะ) = เก๊าะ
ขี้เหนียว = ขี้จิ๊
คิด = กึ๊ด
เครียด = เกี้ยด
จริง = แต๊(เช่น "แต๊ก๊ะ" = "จริงหรอ")
เจ็บ = เจ๊บ
ใช้ = ใจ๊
ดู = ผ่อ
เด็ก = ละอ่อน
ตกคันได = ตกบันได
เที่ยว = แอ่ว
ทำ = ยะ(เช่น "ยะหยัง" = "ทำอะไร")
นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้
นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดขวาย
นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ,หย่องเหยาะ
นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน
นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก)
นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย(โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ
พูด = อู้
รัก = ฮัก
รู้ = ฮู้
ลื่นล้ม = ผะเลิด
วิ่ง = ล่น
สวมรองเท้า = ซุบแข็บ
สะดุด = ข้อง
สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ
สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋
เหรอ = ก๊ะ
ห่วง = ห่วง (คำเมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง)
เหนื่อย = อิด หม้อย
ให้ = หื้อ
อยาก = ไข้อยาก
อยากอ้วก อยากอาเจียน = ใขฮาก
อร่อย = ลำ
อร่อยมาก = จ๊าดลำ
อย่าพูดมาก = จ๊ะไปปากนัก
อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง
คิดไม่ออก = กึ๊ดหม่ะออก

คำวิเศษณ์ และอื่นๆ

ก็ = ก่อ
โง่ = ง่าว
เช่น = เจ้น
ถึง = เถิง
ไม่ = หมะ(เช่น หมะใจ๊ = ไม่ใช้)
นะ = เน้อ(เช่น เน้อครับ = นะครับ)
เป็น = เป๋น
ร่ม หมายถึง ร่มเงา = ฮ่ม
ร่ม หมายถึง (ร่มกันแดด-กันฝน) = จ้อง
ใหญ่ = หลวง(เช่น "หูหลวง" = "หูใหญ่")
เหนียว = ตั๋ง
ทุก = กุ๊ (เช่น กุ๊ๆ คน= ทุกๆคน)
แบบนี้ อย่างนี้ = จะอี้
แบบนั้น อย่างนั้น = จะอั้น

เอกลักษณ์ของคำเมืองอีกอย่างคือ การสร้อยคำเผื่อบอกรายละเอียด โดยข้าพเจ้าได้รวบรวมมาได้ดังข้างล่างนี้ !

สี

ดำคึลึ = คนอ้วนล่ำผิวดำ
ดำผืด = ฝูงนกฝูงกาขนดำอยู่เป็นฝูง
ดำคุมมุม = ดำสลัวอยู่ในความมืด
ดำขิกติ้ก = ดำซุปเปอร์
ดำคิมมิม = คนผอมกระหร่อง ผิวดำ
ดำเหมือนเเหล็กหมก = ดำเหมือนเหล็กไหม้ไฟ
ดำเหมือนหมิ่นหม้อ = ดำเหมือนเขม่าติดหม้อดินที่ไหม้ไฟ
ดำผึด = ดำทั่วทั้งแถบ
ดำผึดำผึด = ดำมากๆทั่วๆไป
แดงฮ่าม = แดงอร่าม
แดงเผ้อเหล้อ = แดงเป็นจุดใหญ่จุดเดียว
แดงปะหลึ้ง = แดงจัดมาก
แดงปะหลิ้ง = แดงอมชมพู แดงเป็นจุดเล็กๆ
เหลืองฮ่าม = เหลืองอร่าม
เหลืองเอิ่มเสิ่ม = เหลืองอมส้ม
เขียวอุ้มฮุ่ม = เขียวแก่
เขียวปึ้ด = เขียวจัดมาก
มอยอ้อดฮ้อด = สีน้ำตาลหม่น
ขาวจั๊วะ = ขาวนวล
ขาวโจ๊ะโฟ้ะ = ขาวมากๆ
ขาวเผื้อะขาวเผือก = มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด
เปิดเจ้อะเห้อะ = สีขาวซีด
หม่นซ้อกป้อก = หม่นมัวหรือเทาอ่อน
หม่นโซ้กโป้ก = หม่นสกปรกหรือสีเทาแก่
หมองซ้อกต๊อก = ดูเก่า หรือซีด จืดไป
เส้าแก๊ก = สีหม่นหมองมาก
เส้าตึ้มตื้อ = ใบหน้าหมองคล้ำ สีมืดไม่สดใส
ลายขุ่ยหยุ่ย = ลายพร้อย หรือลายเป็นดอกดวง
ใสอ้อดหล้อด = สดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ๆ
ใส่ยงยง = สว่างจ้า

แสง-เสียง

มืดแถ้ก = มืดสนิท
มืดสะลุ้ม = มืดสลัวๆ
มืดซุ้มซิ้ม = มืดนิดๆ
มืดวุ่ยวาย = มืดลางๆ ยังพอจำหน้ากันได้
แจ้งฮุมหุฮุมหู่ = สว่างลางๆเลือนๆ
แจ้งฮ่าม = สว่างจ้าสว่างเรืองรอง
แจ้งลึ้ง = สว่างโร่เห็นได้ชัด
แจ้งดีขวายงาม = สว่างปลอดโปร่งโล่งใจไม่มีอุปสรรค
หันวุยวาย = เห็นเลือนๆลางๆ
ดั้กปิ้ง = เงียบกริบ
ดั้กปิ้งเย็นวอย = เงียบเชียบ
ดั้กแส้ป = ไม่ได้ข่าวคราว
ดั้กก๊กงก = นั่งนิ่ง
ดังทึดทึด = เสียงดังก้องไปทั่ว

กลิ่น รส

เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า
จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด
ขมแก๊ก = ขมมาก
ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก
ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก
ขมจ่อมล่อม=ขมพอดีพอดี

คำเกี่ยวกับรูปร่าง-ลักษณะ

แหลวแหล้ะแหลวแล่น = แหลกไม่มีชิ้นดี
แหลวแฝ้ะแหลวแฟ่น = แหลกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย
แหลวแฟ่น = แหลกเป็นชิ้น
แหลวแตว = แหลกเป็นชิ้นของเหลวเหมือนน้ำ
แหลวเมอะมะ = แหลกเป็นชิ้นเหนอะหนะ
เปิดโต้โหล้ = เปิดโล่ง
แน่นแท้ก = หนาแน่น แข็งแรง
มั่นถึ้งหรือแน่นถึ้ง = หนาแน่น ไม่ขยับเขยื้อน
บางแต๊บแย้บ = บางเบามาก
ซื่อเหมือนข้าวหนมวง = ไม่ซื่อตรง (เป็นคำประชดประชัน)
ซื่อแซ้ด = ตรงเหมือนไม้บรรทัด
แข็งเป๊ก = แข็งมาก
แข็งเกิ้กเดิ้ก = ลักษณะแข็งทื่อ
แข็งกึ่งดึ่ง = แข็งทื่อเหมือนศพ
สูงเอิดเอิ้ง = สูงใหญ่
สูงเหมือนเผด = สูงเหมือนเปรต ผอมสูง
สูงใบ้สูงง่าว = สูงมากจริงๆ
ต่ำแม้ดแก้ด = ลักษณะคนเตี้ยแกร็น
ต่ำป้อกหล้อก = เตี้ยหม้อต้อ
ต่ำม๊อกก๊อก = มะขามข้อเดียว
สั้นป้อกหล้อก = คนเตี้ยกลม
สั้นกิ้มดิ้ม = สั้นจุ๊ดจู่
ยาวอ้าดลาด = คนสูงใหญ่หรือสัตว์ตัวยาวใหญ่เช่นงู
ยาวโจ๊ะโละ = หน้ายาว
ยาวเฟื้อย = ยาวเป็นทางยาวไปตลอด
มุ่นมุ้กกุ๊ก = สั้นๆทื่อๆ
มนมุ่งก่ง = กลมใหญ่เห็นได้ชัด
มนแกว๊ด = กลมดิก
มนอุ๊มลุ๊ม = กลมๆรีๆ
ป้อมป้อกหล้อก = เตี้ยกลมเล็ก
ปุ้มปุ๊กหลุ๊ก = อ้วนกลมเล็ก
ตุ้ยอุ๋ยหลุน = อ้วนใหญ่
ตุ้ยลุ้ย = อ้วนท้วนสมบูรณ์
ตุ้ยเหมือนปกอึ่งยืน = อ้วนจนลุกไม่ขึ้น
ผอมแก้งแด้ง = ผอมขี้ก้าง ผอมแห้ง
ผอมเหมือนผีจั๊กแค่ = ผอมมีแต่กระดูก
หม้ดผี้หลี้ = สวยสดใส
หม้ดจุ้นอุ้น = เปลือย
หม้ดสุ่ย = หมดอันสุดท้าย
หม้ดหลึ้ง = หมดเกลี้ยงไม่มีเหลือแม้เศษเล็กน้อย
หม้ดโม่งโก้ง = หัวโล้น
งอก๊อกหง้อก = เปรียบเทียบกับคนหน้างอ
งอก่องด่อง = นอนขดตัว
เต๋มแฟ้ด = เต็มแบบยัดทะนาน
เต๋มเป้ง = เต็มจนตุง
เต๋มอ้าดฟาด = เต็มจนแน่น คับ
เต๋มตี้ = เต็มที่
ล้นฟะฟะ = ล้นจนหก หรือกระฉอก
ตอกบ๊ะบ๊ะ = ตอกหลายๆที
หลมหล่าย = (หลวมล้ำไป) หลวมเกินพอดี ง่าย
หลมไพ = ง่ายนิดเดียว
จุ้มอึ๊กนึ๊ก = ชุ่มชื่น ชื้น
เปี๊ยะหล้อมจ้อ = เปียกหมดทั้งตัว ตั้งแต่หัวจดเท้า
เปี๊ยะป๊อกซ๊อก = เปียกโชก
เปี๊ยะปิ๊กซิ๊ก = เปียกนิดหน่อย
ฮูโจ้โหว้ = รูเบ้อเริ่ม
ฮูโจ้ดโหวด = รูใหญ่เห้นชัดเจน
ก๋วงโจ้โหว้ = รูกลวงใหญ่ลอดง่าย
ก๋วงโต้โหล้ = เปิดกว้างโล่ง
ก๋วงโจ้ดโหวด = เห็นได้ชัด
อ้าก้าบงาบ = อ้ากว้าง
งามผี้หลี้ = คนที่เริ่มเป็นสาว และมีหน้าตาสวย
งามแต๊งามว่า = สวยจริงๆ
งามใบ้งามง่าว = สวยมากจริงๆ
งามแต๊นอ = สวยจริงหนอ
เก่าโคะโละ = เก่ามาก
ขุ้นโอ๊ะโม๊ะ = ขุ่นมาก
พุ่ยลั้งลั้ง = ยุ่ยเป็นผุยผง
ก๋องอ้อกหย้อก = กองรวมกันเป็นก้อน
เหม๊าะขนาด = เหมาะสมมาก
เนียนแน้ก = รวดเร็ว
บานเผ้อเหล้อ = เบ่งบานเต็มที่
บานผี้หลี้ = เริ่มผลิบาน
ก๊ดโก้งโหง้ง = ไม่ตรง
ก๊ดหง้อกก๊ดแหง้ก = คดไปคดมา
โก่งโข้งโหย้ง = โค้งสูง สูงหลังโกง
ใหญ่นกเก๊าเฒ่าหมูหมา = เป็นผู้ใหญ่เสียเปล่าทำอะไรไม่ได้
ห้อยโต้นโหล้น = แขวนโตงเตง แกว่งไปแกว่งมา
ห้อยเติ้งเหยิ้ง = แขวนอยู่กับที่
ติดถ้ะติดถ้าบ = ติดมากจนแกะไม่ออก
ติดถ่ำติดแถ๋ = ติดตามไม่ยอมพราก
ผ้ดหล่าย = ทะลุ
เส็ดขำตี้ = อยู่หมัด ตายกับที่
แล้วขำตี้ = ตายในที่เกิดเหตุ
เหี่ยวหยุ้บหย้าบ = เหี่ยวย่น
ยานเติบตาบ = ยานมาก
ยานเติบเต๋ย = ยืดยาด
ยานตุ่งตว่าง = หลวมโพลกเพลก
ยานเปียงแอว = สิ่งที่ยานมากจนถึงเอว เช่น ผม นม
ปุ๊สุ่นบุ่น = ผมฟูฟ่อง
เค่งติ้งติ้ง = การแน่น คัดเต้านม หรือ รัดตึง
สาวจิ๊ดริด = เริ่มโตเป็นสาว แม่สาวน้อย
สาวจี๋ = เริ่มผลิเนื้อสาว ยังไม่ทันแตกสาว
สาวจ้อน = สาวใหญ่
ขำก๊ะงะ = ค้างคาอยู่
ขำพู่หลู้ = มีสิ่งอุดตันติดอยู่ เช่นท้องผูกถ่ายไม่ออก
ขำหงะขำหงาน = งานติดพันแกะไม่ออกเลิกไม่ได้
นวลหนุ้งหนุ้ง = นุ่มนิ่ม
เลิ้กเสี้ยงอย่าง = ลึกมากสุดหยั่งได้
กีดเหมือนหับปู๋ = แคบมาก
กีดเท่าแมวดิ้นต๋าย = แคบเท่ากับพื้นที่ที่แมวดิ้นตาย
กว้างโล่งโก๊ะโล่งโก๋น = เปรียบเทียบความกว้างจนทะลุปรุโปร่ง
ยางเมี๊ยะเมี๊ยะ = เหนียวเหนอะหนะ
เบาโหย้งโหย้ง = บางเบามาก เบาโหวงเหวง
ห่างบะล่างข้างเข้ง = ห่างมากและไม่เป็นระเบียบ
หน้อยล้ำเจ้น = น้อยมาก
ละอ่อนต่อนแต่น = เด็กๆ เล็กๆ
วุ่นวะวุ่นวาย = วุ่นวายมาก
ส่ำปี้ส่ำป้อ = เด็กเล็กที่อยู่รวมกันปะปนคละเคล้า
บะหลิ้กปิ้กป้อก = ตัวกะจิดริด กะจ้อยร่อย
เป๋นปุ๋มอ้องย้อง = ลักษณะคนเป็นโรคพุงโร
ควันจุ๊งจุ๊ง = ควันคละคลุ้ง
มอดพ้องแพ้ง = กลางๆ ขนาดพอเหมาะ
เบี้ยวโหล้งโหง้ง = ไม่ตรง คด
ขะหลิกจิ้กจ้อก = สิ่งละอันพันละน้อย ของเบ็ดเตล็ด
หล้วกล้ำ = ฉลาดมาก
หล้วกนักแก = ฉลาดพอตัว
หล้วกใบ้หล้วกง่าว = ฉลาดเอามากๆ
บะลุ่นบะจุ๋น = อีรุงตุงนัง
ไก๋จิววิว = ไกลมา